ზეგანი, ზაქი,
  
  
 Xს-ის მეორე ნახევარი

ardahanis vilaeTSi, sofel zarabukadan, axlandel dirsekaiadan 5 km-Sia. istoriulad es eruSeTis mxarea, sadac qristianobis keris gaCena, mcxeTsa da manglisTan erTad, pirveli qristiani mefis, mirianisa da bizantiis imperator konstantine didis (324-337ww.) saxelebsa da moRvaweobas ukavSirdeba; eparqia aq saqarTveloSi pirveli saepiskoposoebis nusxaSi gvxvdeba. eruSeTis eparqia Zlieri iyo ara mxolod istoriiTa da reliqviebiT, aramed episkoposebiTac, romelTa moRvaweoba dakavSirebulia rogorc qarTvelTa samefos mmarTvel wreebTan da isini qarTuli saxelmwifoebrivi cnobierebisa da politikis warmarTvaSi monawileobdnen. amitomac Zneli warmosadgeni ar aris, rom swored im xanaSi, rodesac qarTuli saxelmwifoebrioba nel-nela Zlierdeboda da saeklesio aRmSeneblobis xana dadga, eruSeTis eparqiaSi araerTi mniSvnelovani eklesia da cixesimagre aSenda. maT Soris, albaT, sididiTa da silamaziT upirvelesi swored zegani, igive zaqia. Tavad zeganis (zaqis) eklesiis Sesaxeb cnobebi istoriul wyaroebSi daculi ar aris. erTaderT miniSnebad SeiZleba miviRoT vaxuSti batoniSvilis cnoba, romelic eruSeTis eparqiis mTavar eklesias aRwers rogorc `gunbaTiani, did-Svenieri, daurRveveli, aramed calieri~. vicnobT, ra eruSeTis saepiskoposo taZris gegmas, romelic didi bazilika iyo, da viTvaliswinebT ra im faqts, rom vaxuStis am mxareebSi ar umogzauria, SesaZlebelad migvaCnia vivaraudoT, rom eruSeTis saepiskoposo taZris aRweriloba zeganis eklesias miekuTvneba. sofel zaqis Sesaxeb, romelic arcerT rukaze ar Cans datanili, cnobebi `gurjistanis vilaeTis didi davTar~-sa da `Cildiris eialeTis jaba davTarSi~ aris daculi. samecniero literaturaSi zegani, zaqi eq. TayaiSvilis 1907 wlis eqspediciis monacemebiT Semodis, romelic 1909 wels gamoica moskovSi krebulis _ Материалы по Археологии Кавказа, XII tomSi. Zegli azomil iqna arqiteqtor s. kldiaSvilis mier, fotoebi ekuTvnis a. mamuCaiSvils.        aRwera da rekonstruqcia efuZneba axal anazomebs, eq. TayaiSvilis 1907 wlis eqspediciis masalebs, romelTa nawili gamoqveynda MAK-Si, xolo gamouqveynebeli ki k. kekeliZis saxelobis xelnawerTa institutSi dacul eq. TayaiSvilis arqivSi iqna moZiebuli (grafikuli masala Sesrulebulia arq. n. bagrationis mier).        taZari XXs-is II nax-Si aafeTqes da misi mdgomareoba savalaloa. gadarCenilia mxolod samxreTi mklavi da dasavleTi mklavis calkeuli kedlebi. nangrevebs Soris yria CrdiloeTi mklavisa da gumbaTis yelis erTiani fragmentebi, ornamentuli frizebisa da sarkmlis TavsarTis qvebi.       zeganis taZris gabarituli zomebia: 20 X 13.50 m; samxreTi afsidis - 3.65 X 2.80 m; konqis simaRlea 2.19 m; dasavleTi mklavis sigrZe 16.60 m; kedlis sisqe 1.30 m; gumbaTis yelis sisqe 0.75 m; Senobis gare da Sida perangi, konstruqciuli detalebi mTlianad kargad gaTlili ruxi wiTeli qvis, swor rigebad Calagebuli kvadrebiTaa gamoyvanili, kedlis sisqe amovsebulia fleTili da riyis qvebiT duRabze.             zeganis, zaqis eklesia warmoadgens trikonqs pastoforiumebiT, romlis dasavleTi mklavi sakmaod dagrZelebulia. aqve CaSenebuli yofila xisbaqniani patronike. gumbaTi eyrdnoba mklavebis kuTxeebs, sadac pilastrebi win pilonebad ki ar gamodis, aramed safexureobrivad ukan-ukan lagdeba. gumbaTqveSa konstruqcias afra-trompebi warmoadgens. gumbaTis yels Sewyvilebul pilastrebze dafuZnebuli Tormetnawila arkatura amkobs. gumbaTis naxevarsferos ki Tormeti lilvi, romlebic centrSi erTdebian, rac zeganis Semkulobis erT-erTi originaluri elementia. samive afsids gegmaSi odnav nalisebri moxazuloba aqvT, xolo konqebisa da dasavleTi mklavis momsazRvreli TaRebi odnav Seisruli formisaa. mcire zomis pastoforiumebSi Sesasvlelebi gverdiTi afsidebis aRmosavleT kedlebSia gaWrili. afsidi erTi damatebiTi TaRiT aris dagrZelebuli. `trikonqi~ da dasavleTi mklavi erTmaneTisagan damatebiT safexurad aRmarTuli pilastrebiT gamoimijneba. sworkuTxa mklavi ganiv kedlebze dadebuli samsafexuriani pilastr-TaRebis meSveobiT or nawilad iyofa, romelTagan dasavleTisa ufro moklea. dasavleTis mklavs samxreT-dasavleTiT viwro da grZeli galerea-garSemosavleli erymis, romlis samxreTi monakveTi aRmosavleTiT afsidiT sruldeba. taZarSi Sesasvleli orive kari dasavleT mklavSia gaWrili (dasavleT kedelSi da samxreT kedlis aRmosavleT kideSi). taZarSi moxvedra mxolod galerea-garSemosasvlelis gavliTaa SesaZlebeli. interieri rva sarkmliT naTdeba, maTgan TiTo-TiTo mklavebSia gaWrili, oTxi ki gumbaTis yelSi. gumbaTis aRmosavleTisa da dasavleTis sarkmlebi mogrZoa, samxreTisa da CrdiloeTisa ki wriuli. gumbaTis sferos ZirSi gaWrilia kidev erTi, mcire zomis wriuli sarkmeli, romlis daniSnulebazec saubaria qveTavSi reliefebi. pastoforiumebi naTdeba TiTo sarkmliT aRmosavleT mxares, xolo samxreT pastoforiums samxreTiT kidev erTi mcire zomis wriuli sarkmeli aqvs. iataki gaTlili qvis unda yofiliyo, solea ki erTi safexuriT amaRlebuli.       jvar-gumbaTovneba, romelic naTlad ikiTxeba gegmaze da interierSic, gare masebSi mkveTrad aris gamovlenili. miuxedavad imisa, rom samxreTiTa da dasavleTiT taZars galerea ekvris, moculobaTa simaRle, masaTa ganlageba da gadaxurva TvalnaTliv saerTo suraTs qmnis. sami afsidisa da dasavleTi mklavis Sesabamisad gumbaTis garSemo jvris oTxi mklavia. sami mklavi orqanoba gadaxurvis qveSaa moqceuli da frontonebiT gvirgvindeba, aRmosavleTisa ki gareT xuTwaxnagaa da Sverili. pastoforiumebi gverdiT afsidebTan aris Sesisxlxorcebuli, magram maTze gacilebiT dabalia da aRmosavleTiT daferdebuli saxuraviT gadaixureba, rac aRmosavleTi fasadis mowyobis orginalur kompozicias qmnis. aRmosavleTiT kedlis zedmeti masisagan ganTavisuflebis mizniT afsidebs Soris 45°-iani samkuTxa niSebia, dagvirgvinebuli sxvadasxvagvarad morTuli maraosebri konqebiT. niSebi imavdroulad fasadis dekoratiul danawevrebas qmnis.        1902 wlis fotoze mkrTalad Cans rom waxnagis wiboebi burTulebiT dagvirgvinebuli lilvebiT iyo aRniSnuli. mxatvrul-dekoratiuli TvalsazrisiT yvelaze metad gumbaTi aris datvirTuli. mrgval yels zeviT da qveviT wnuli karnizebi ertymis, maT Sua nalisebri uwyveti Teqvsmetnawila TaRnaria, romelic monacvleobiT eyrdnoba Sewyvilebil lilvebsa da kronStainebs. gumbaTi wawvetebulkuTxeebiani lorfinebiTaa gadaxuruli. 

dekoratiulobis TvalsazrisiT sakmaod aqcentirebuli iyo aRmosavleTi da, gansakuTrebiT, samxreTi mxareebi. mTeli datvirTva, yvela figuruli da ornamentuli reliefi swored aq modioda. nagebobis aRwera-rekonstruqcia gviCvenebs, rom zeganis eklesia iyo sruliad gamorCeuli, originaluri nawarmoebi, axlis Seqmnis surviliT Sepyrobili ostatis naxelavi.

eklesiis daTariReba Sejamebis mizniT, kidev erTxel davalageT zeganis arqiteqturisa da misi Tanmdevi dekoris ZiriTadi maxasiaTeblebi da Tavi movuyaroT mis X s-is II nax-iT damaTariRebel sxvadasxva faqtorebs.        zegani erTdroulad avlens rogorc wina safexuris Zeglebis niSan-Tvisebebs, aseve axal, progresul midgomebsac. magram ukve dromoWmuli elementebi zeganSi arqaulobis niSniT ar xasiaTdeba. piriqiT, yovelive Tanabari mniSvnelovnebiTa da TavisTavadi RirebulebebiT aris  warmoCenili. magaliTad, gardamaval epoqasTan da wina etapis xuroTmoZRvrebidan mosdevs zegans nalisebri formebi rogorc afsidebisa, aseve safasado TaRebis; gumbaTis yelis wriuli sarkmlebi da, Sesabamisad, mTlianad taZris Sida sivrcis ganaTebis sistema, romlis gafantuli sinaTle Sorsaa kontrastulad ganaTebuli Semdgomi etapis Zeglebisagan; aseve dekoratiuli Semkulobis Camouyalibebeli sistema; gumbaTis uwyveti TaRnari ritmulad gameCxerebuli da eqspresiulia; aq jer kidev Zlieria qristianuli simbolizmiT dayursuli mistikuri ganwyoba; aRmosavleTi nawilis mowyobaSi vlindeba ostatis gauTavebeli Ziebebi, rac zeganis avtors kvlav gardamavali periodis wiaRSi miabrunebs; imavdroulad, zeganSi mkveTrad ikveTeba is niSan-Tvisebebi, romlebic mis mSeneblobas mkacrad X s-is II naxevariT sazRvravs; esenia: samSeneblo teqnika; TaRnaris gamoyeneba fasadTa calkeul nawilebze; dekoratiuli sistema; reliefebis xasiaTi, maTi kompoziciuri agebuleba da plastikuri damuSaveba; sarkmelTa masiuri TavsarTebi; interieris plastikuri agebuleba: pilastr-TaRebis xasiaTi, konqebis Seisruli formebi;  

 

vaqveynebT srul CamonaTvals im reloiefebisa da dekoratiuli elementebisa, romelTa nusxac sxvadasxva masalebis SejerebiT SevadgineT.        esenia: saqtitoro kompozicia samxreTi karis timpanis qvaze galereis SigniT; sami cxovelis gamosaxuleba dasavleTi mklavis samxreT fasadze karnizis qveS; wm. giorgis gamosaxuleba afsidis sarkmlis Tavze samxreT fasadze; ganedlebuli wnuli jvari samxreT fasadze, frontonis qveS; wriuli sarkmlis TavsarTi arwivis, Citisa da SroSanis gamosaxelebiT gumbaTis yelze, karnizis qveS; raRac cxovelis figura gumbaTis yelze, karnizis qveS (fotoze ar Cans, viciT eq. TayaiSvilis miniSnebiT); samxreTi wriuli sarkmlis samkauli _ TavsarTi SroSanis gamosaxulebiT gumbaTis yelze; es reliefuri qva nangrevebs Soris gdia; wnuli ornamentuli TavsarTi, romelic kldiaSvilma Caxata da romlis adgilmdebareoba ucnobia; oTxfiguriani kompozicia (oTxi erTmaneTze gadaWdobili figura), romelic eq. TayaiSvils MAK_XII-Si aqvs gamoqveynebuli, foto Zalze uxarisxoa, 1902 wels aRmosavleT mxareze egdo; lomis ganmgmiravi samsonis gamosaxuleba, informacia mxolod eq. TayaiSvilisagan gagvaCnia; es reliefuri qvac aRmosavleT mxareze Camogdebuli naxa. am or kompoziciaze eq. TayaiSvili varaudobda, rom isini niSebs amkobdnen. solomonis beWedi, cnobili aseve eq. TayaiSvilis gamocemuli fotoTi, 1902 wels aRmosavleT mxareze egdo; didi qva mSvenieri kveTili jvriT; eq. TayaiSvilis azriT misi adgili aRmosavleTi sarkmlis zeviT unda yofiliyo; reliefuri jvris gamosaxuleba interierSi, sakurTxevlis afsidis TaRSi. kveTili jvari wreSi, jvris mklavebs Sua mtredebis gamosaxulebebiT interierSi, Sesasvlelis pirvel gverdis afsidSi(?); mcenareuli da geometriuli ornamentiT morTuli kapitelebi, romlebic eqsterierSi gumbaTis yelze gaTamaSebul TaRnars ikaveben; sxvadasxvagvari karnizebi Tu wnuli gulebis, burTulebisa da Cawnuli wreebis naxatiT Semdgari frizebi, romelTa fragmentebic nangrevebSi yria.

 

ზეგანი, ზაქი.

ზეგანი, ზაქი.

ზეგანი, ზაქი.

ზეგანი, ზაქი.